Makat Hastalıklarında Kullanılan Tanı Yöntemleri

ANAL SFÄ°NKTER

Kalın bağırsağın son bölümü olan rektum ve bunun dışarıya açıldığı ağız olan anal kanalın (makat) fonksiyonlarını değerlendirmede kullanılan bir yöntemdir. Anal manometri testi ile makatı kontrol eden kasların (sfinkter) çalışması, bu kaslar ile rektum arasındaki koordinasyon ve rektumun genişleme kapasitesi değerlendirlir.

Kalın bağırsağın son bölümü içine makattan yerleştirilen özel bir kateter ile ölçümler yapılır. Hasta muayene masası üzerinde sol omuzu üzerine yatarken ölçülen değerler bir bilgisayar ile kaydedilir ve daha sonra yorumlanır.

Anal manometri ile makatı kontrol eden kasların dinlenim ve istemli sıkma sırasındaki gücü (internal ve eksternal sfinkter fonksiyonları), kasların uzunluğu (sfinkter uzunluğu), makat ile kalın bağırsak arasındaki uyum (rekto-anal inhibitör refleks) ve rektumun genişleme kapasitesi (komplians) ölçülür.

Ano-rektal manometri ile tedavi şekline karar verme ve tedavi etkinliğinin değerlendirilmesi mümkündür. Tedavi öncesi ve sonrası anal kanal (makat) ve rektum fonksiyonları ölçülerek tedavi etkinliği yapılabilir.

Kalın bağırsağın son bölümü olan rektum ve buranın dışarıya açıldığı ağız olan anal kanala gelen (makat) sinirsel uyarıların değrelendirilmesi için anal elektromiyografi işlemi yapılır.

Bu işlem ile rektumun duyarlılığı, makatı kontrol eden kasların sinirsel fonksiyonu, dışkılama sırasındaki sinirsel aktivite ve makatı kontrol eden kasların sinirsel uyarı mekanizmalarında herhangi bir bozukluk olup olmadığı bu test ile anlaşılabilir.

Dışkılama sırasında kalın bağırsağın son bölümü olan rektum ve makatın değerlendirilmesini sağlayan dinamik bir testdir. Özel olarak hazırlanan ilaç makatan verilerek hastanın kalın bağırsağının son bölümü doldurulur. Daha sonra hasta su ile dolu bir kamp tuvaleti (alafranga) üzerinde otururken yandan çekilen filmler ile dışkılama fonksiyonu değerlendirilir. Bu sırada hasta dinlenim - ıkınma halinde iken ve dışkılama sırasında bağırsağın filmleri çekilir.

Çekilen filmlerde:

- İstirahatte anal kanal açık mı ? kapalı mı?,

- İstirahatte ve defekasyana başlarken pelvik tabanın pozisyonu.

- Boşaltma zamanı

- Maksimal boşaltma sırasında anal kanalın durumu ve anorektal açı,

- Rektoseli intussepsiyon var mı? değerlendirilir.

Şiddetli Kabızlık şikayeti olan hastalarda dışkının kalın bağırsaktan (kolon-rektum) geçiş süresinin hesaplanması gerekebilir. Ağızdan alınan ve direkt karın grafisinde görülebilen işaretli maddelerin (radio-opak markır) kalın bağırsaktan geçiş süreleri özel bir formül ile hesaplanır. İşaretli maddelerim alınımından 4 ve 7 gün sonra iki kez direkt karın grafisi çekilir ve işaretli maddelerin kalın bağırsak içindeki yeri işaretlenir. Böylece kabızlığın nedeninin kalın bağırsak çalışması ile olan ilişkisi araştırılır.

Pelvik döşeme fonksiyonları hakkında genel bir değerlendirme sağlar. İnce bir tüpe bağlı küçük bir balon rektum'a yerleştirilir ve 50 ml su ile doldurulduktan sonra hastadan bu balonu dışarı atması istenir. Eğer birey balonu kendiliğinden dışarı alamıyorsa balonun diğer ucuna ağırlıklar asılır. Sağlıklı bireylerde balon genellikle kendiliğinden veya çok az bir ağırlık ile dışarı atılabilir (150 gram). Fakat pelvik döşeme fonksiyonları bozuk olanlarda kendiliğinden balon dışarı atılmadığı gibi fazla miktarda ağırlığa ihtiyaç olur.

Makatı kontrol eden kasları ve fonksiyonları değerlendirmede kullanılır. Kontinansı sağlayan sfinkter ve pelvik döşeme fonksiyonları hakkında bilgi edinebileceğimiz bir testtir. Normal sağlıklı bireylerde rektum'a 60 ml/dk hız ile yapılan infüzyonda 1.5 litreye kadar herhangi bir sıvı kaçağının olmaması gereklidir. Sıvı haldeki maddenin kalın bağırsak içinde herhangi bir kaçak olmadan tutulabilmesi, kabaca makatı kontrol eden kasların gücü hakkında bilgi verir.

Görüntüleme tekniklerindeki ilerlemeler ile anorektal hastalıkların tanısında ve tedavisinde ultrasonografınin de önemi anlaşılmıştır. Özel bir başlığın (Brüel&Kjaer, Naerum Danimarka) anal kanala ilerletilmesi ile internal ve eksternal slinktere ait ultrasonografik görüntüler elde edilebilmektedir.

Anal ultrasonografi ile makatı kontrol eden kasları ve fonksiyonları değerlendirmek mümkündür. Makat bölgesi hastalıklarında tedavi planlamasında kullanılmaktadır.Özellikle dışkı tutamama, makat çevresinde gelişen abse - fistül hastalığına, makat kanserinde, izah edilemeyen hastalıkların tanısında ve doktorunuzun gerekli gördüğü diğer bazı durumlarda kullanılır.