Dışkı Kaçırma (Bağırsak İnkontinansı)

İnkontinans Nedir?
Dışkı Kontrolü Nasıl Sağlanır?
İnkontinansın Nedenleri
İnkontinans Tanısı
Tedavi

Kişinin sosyal olarak uygun zaman ve yer bulana kadar dışkılama ihtiyacını kontrol etmesine kontinans denir. Bu durumda gaz ya da dışkı kontrolünün kaybolmasına inkontinans denir. gaz tutma kontrolünün kaybolduğu hafif tipinden, gaita (dışkı) tutma kontrolünün kaybolduğu ciddi tipine kadar şiddeti değişebilir.

Toplumun %2 sinde inkontinans problemi görülmektedir. Bu oran doğum sonrası erken dönemde daha yüksektir. Kadınlarda erkeklerden daha sık rastlanır. Dışkı tutamama veya idrar tutamama yaşla beraber artan bir problemdir.

Dışkı kontrolü bir çok mekanizmanın koordine çalışması sonucunda oluşur. Kompleks bir olaydır. Kontinansı (dışkının kontrolü) sağlayan en önemli yapılardan biri sfinkter kaslarıdır. Sfinkter kasları (makatı kontrol eden kaslar) anüs etrafını (kalın bağırsağın dışa açıldığı nokta) dairesel çevrelerler. Kontinansın olması için bu kasların düzgün çalışması lazımdır. Bu kaslar normal istirahat halindeki anüsü (makatı) kapalı tutarlar, böylece uykuda, otururken dışkı kaçağını önler. Ayrıca tuvalet hissini oluşturan rektumdaki gerilmeye neden olan gaz veya dışkının anüsten dışarı kontrolsüz çıkmaması için anüsün sıkıca kapanmasını sağlar. Bu kontrol, bireye, tuvalete gidecek kadar zaman kazandırırlar. Bu kasların gücü yaşlılıkla beraber azalır.

Kontinansın sağlanmasında diğer önemli bir yapı kalın bağırsağın son kısmı olan rektum fonksiyonlarıdır. Normalde rektum (kalın bağırsağın son kısmı) genişleyerek içindeki gıda artıkları için depo görevi görür. Dışkı ve gazı belli süre depo eder. Rektum ile anal sfinkterler (makatın etrafını saran kaslar) arasında koordinasyon vardır. Birey normalde rektum içinde gerginliğe neden olan oluşumun gaz mı yoksa katı veya sulu bir dışkı mı olduğunu ayırt edebilir. (örnekleme refleksi). Eğer gaz ise tuvalete gitmeden gazı çıkartabilir, dışkı ise rektumun depolanma görevi bireye tuvalete gidecek kadar zaman kazandırır. Sosyal ortam uygun olduğunda da birey dışkılama fonksiyonunu gerçekleştirir.

Tüm bu yapıların sinisel uyarı ağı, dışkının içeriği (katı veya sulu), anatomik yapıların normal konumda olması da kontinans için önemlidir.

Kontinansı sağlayan tüm mekanizmalar normal yapı ve fonksiyonda olmasına karşın, sağlıklı kişilerde de bazı durumlarda dışkı kaçağı olabilir. Bunlardan biri dışkının normalden çok daha hızlı bir şekilde anal kanaldan geçmesidir. İshal (Diyare: yumuşak / sulu dışkı) olduğunda kontinansı (konrolü) sağlayan mekanizmalar aslında normal olsa bile dışkı kaçağı olabilir. Bağırsak hareketlerinin zaman zaman çok hızlı olduğu kolit, Spastik Kolonda ishal (diyare) sıkça olur. Bu nedenle diyareye neden olan enfeksiyon, inflamasyon (bağırsak iltihabı) ve gıda tahammülsüzlüğü inkontinansa neden olabilir.

Dışkının depo görevini üstlenen rektumda genişlemeye engel olan anormal bir durum varsa daha fazla genişleyemez ve yukarıdan gelen dışkı depo edilemez. Bu da kaçağa neden olabilir.

Nörolojik (sinir uyarı) problemleri olanlarda örnekleme refleksi olmayabilir. Bu kişiler gaz ile dışkı arasındaki ayırımı yapamaz. gaz çıkarmaya çalışırken dışkı kaçırabilir.

Anal kanalın (makat) etrafını saran kaslar, doğum veya anal bölge ameliyatları ile zarar görebilir. Eğer bu kaslardaki hasar, hemen fark edilir düzgün bir şekilde dikilir ise kaslar eski fonksiyonlarını kazanır. Eğer iyileşme tam olmazsa defekt (açıklık) kalır ve anüs kapanmasında problem oluşur. Bazı bireylerde bu defekt küçüktür, fakat yaşlandıkça problemler gelişir.

Anal sfinkterleri uyaran iki sinir vardır. Bu sinirler kadınlarda doğum sırasında aşırı gerilmeye bağlı olarak hasar görebilir. Yine bu bölge operasyonları veya rektumun anal kanaldan dışarı çıkması (prolapsus) durumunda da sinirler hasar görebilir. Sfinkter kasları sağlam olmasına karşın uyarılmayı sağlayan sinirlerde hasar olduğu için inkontinans (Dışkı Kaçırma) gelişebilir.

İnkontinans (dışkı kontrolünün olmaması) nedenleri, aşağıda özet halinde verilmiştir.

Anal bölge ameliyatları (anal fistül, fissür, hemoroid ve tümör cerrahisi)

Peri anal bölge enfeksiyonları (abseler) bu bölge kaslarını tahrip eder ve inkontinansa yol açar.

Yaşlılık ile bu bölge kaslarında zayıflama olabilir. Gençliğinde önemsiz olan sorunlar yaşlılıkla artabilir.

Kazalar sonucu anal bölgenin yaralanması

Nörolojik hastalıklar

Doğum anomalileri

Geçirilmiş pelvik cerrahi (histerektomi, karın alt bölge ameliyatları)

Kontinansı sağlayan kaslarda bir bozukluk olmasa da inkontinans meydana gelebilir. Dışkının normalde çok daha hızlı bir şekilde anal kanaldan geçmesi diyare (yumuşak / sulu dışkı) hastalığında olabilir. Bağırsak hareketlerinin çok hızlı olduğu kolit, Spastik Kolonda diyare sıkça olur. Bu nedenle diyareye neden olan enfeksiyon, inflamasyon ve gıda intoleransında (tahammülsüzlüğünde) da bu durum meydana gelebilir. Diyareye eşlik eden kanama şikayeti varsa acilen doktora müracaat edilmelidir. Bu durum tümör, iltihabi bağırsak hastalığı, inflamasyon, rektal prolapsus gibi durumlarda da olabilir.

Radyoterapi (Işın tedavisi) sonucu anal bölgenin hasar görmesi

Aşırı laksatif (dışkı yumuşatıcısı) kullanımı

Öncelikle doktora görüşerek hastalığın derecesi ve hastanın yaşamına etkisi saptanmalıdır. Hastalığın pek çok nedeni hastanın öyküsünde bulunabilir. Örneğin bir kadının önceki doğum öyküleri çok önemlidir. Çok sayıda gebelik, aşırı kilolu bebek dünyaya getirme, doğum sırasında forseps kullanılmış olması, doğum sırasındaki yırtıklar (epizyotomi) kas ve sinir hasarına yol açabilirler. Bazı vakalarda değişik hastalıklar nedeniyle kullanılan ilaçlar da dışkı kontrolünü bozabilirler.

Anal bölgenin fizik muayenesi, hastalık nedeni hakkında bilgi verebilir.

Buna ek olarak anal bölgeye yerleştirilen bir kateter yardımıyla yapılan manometrik çalışmalar da zayıf olan kasın saptanmasında yararlıdır.

Anal bölgeye yapılan ultrasonografik incelemelerle, anal bölge kasları ve hasarlı bölgenin gösterilmesi mümkündür.

Anal Ultrasonografi

Dikkatlice alınmış bir hastalık öyküsü, fizik muayene ve anal (makat) testlerden sonra tedavi planlaması yapılabilir.

İshali olanlarda (diyareye) dışkının katı ve şekilli hale gelmesi sağlanabilir. Böylece bağırsak geçiş zamanı uzar ve dışkılama konrollü hale gelir. Laktoz intolerans olanlarda süt ve süt ürünleri kısıtlanmalıdır. Aşırı kahve, alkol ve bazı meyve sularının içilmesi bağırsak geçiş zamanını kısaltarak inkontinansa neden olabilir.

Hafif problemlerde diyette yapılacak düzenlemeler yararlı olabilir. Kuru erik, keçi boynuzu, incir, meyan kökü doğal dışkı yumuşatıcılarıdır (laksatif). Fasulye, brokoli (bir cins karnabahar), karnabahar, lahana, yeşil yapraklı sebzeler, brüksel lahanası, baharatlı yemekler ishale neden olabilir. Bu gıdaları tüketirken dikkatli olmak gerekir. Sınırlı olan dışkı kontrolü, dışkının yumuşaması ile bozulabilir ve kontrol kaybolabilir.

Dışkının şekilli hale gelmesi ve içindeki su miktarının azaltılması yüksek lifli gıda ile sağlanabilir. Kalsiyum içeren gıdalar bağırsak geçiş süresini uzamasını ve dışkı kontrolünün biraz düzelmesini sağlar. (Süt ürünleri dışında kalsiyum içeren portakal suyu, somon ve sardalye balığı) Buna ek olarak muz, pilav, makarna, yoğurt bu nedenle tüketilebilir. Düzenli dışkılama alışkanlığı ile günün geri kalan bölümünde kaçak problemi önlenebilir.

Yumuşak ve sulu dışkının daha katı hale gelmesi için Kabızlık yapıcı ilaçlar denenebilir. (ör: loperamid, diphenoxylate hydroklorid, kodein). Safra asitlerinin emilimini yapan ince bağırsağın son bölümü ileumun, ameliyat ile çıkarılması sonucu, bazı hastalarda ishal gelişebilir. Aşırı miktarda safra asitleri kalın bağırsağı zedeleyerek ishale neden olabilir. Bazen safra kesesi alınanlarda da bu tip sorunlar olabilir. Bu vakalarda kolestiramin kullanılabilir.

Evden çıkmadan yapılacak bir lavman ile rektum boşaltılabilir, böylece kaçak sorunu belli bir süre olmayabilir

Ayrıca anal bölge kaslarını güçlendirecek egzersizler de faydalıdır.

Diğer vakalarda biofeedback tedavisi (geri bildirim tedavisi), hastalara dışkının hissedilmesine yardımcı olmada ve anal bölge kaslarının güçlendirilmesinde faydalıdır.

Makat etrafındaki derinin bakımı önemlidir. Aşırı tahriş kaşıntı ve yaralara neden olabilir.